ตาโขนเฟส (Takhon Fest) 2026 - เทศกาลดนตรี และวัฒนธรรมผีตาโขน จังหวัดเลย

หากเอ่ยถึง "ผีตาโขน" ภาพจำแรกที่หลายคนนึกถึงคงเป็นหน้ากากสีสันฉูดฉาดที่ทำจากหวดนึ่งข้าวและกาบมะพร้าว ซึ่งถูกสวมใส่โดยชาวบ้านที่เต้นรำอย่างสนุกสนานในอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย แต่ภายใต้หน้ากากที่ดูน่าเกรงขามและขบขันนี้ ซ่อนเรื่องราวความเชื่อที่ผูกพันกับพุทธศาสนามาอย่างยาวนาน

กำเนิดจากศรัทธาใน "พระเวสสันดร"

ตำนานเล่าขานว่า ประเพณีนี้มีรากฐานมาจาก "มหาเวสสันดรชาดก" เมื่อครั้งที่พระเวสสันดรและพระนางมัทรีเสด็จออกจากป่าเพื่อกลับเข้าเมือง เหล่าบรรดาภูตผีปีศาจและสัตว์ป่าที่เคยได้รับพระเมตตา ต่างพากันอาลัยรักและศรัทธา จึงพากันแฝงตัวติดตามขบวนเสด็จเพื่อส่งพระองค์กลับเมือง

จาก "ผีตามคน" สู่ "ผีตาโขน"

เหตุการณ์ที่เหล่าภูตผีเดินปะปนไปกับชาวเมืองเพื่อส่งเสด็จนี้ ชาวบ้านเรียกขานกันในอดีตว่า "ผีตามคน" แต่เมื่อกาลเวลาผ่านไป การออกเสียงได้ผิดเพี้ยนไปตามสำเนียงท้องถิ่น จนกลายมาเป็นคำว่า "ผีตาโขน" ที่เรารู้จักกันในปัจจุบัน

จิตวิญญาณแห่งด่านซ้าย

ชาวด่านซ้ายได้ผนวกตำนานนี้เข้ากับวิถีชีวิตในงาน "บุญหลวง" (งานบุญผะเหวดและงานบุญบั้งไฟ) โดยเชื่อว่าการสวมหน้ากากผีตาโขน เป็นการละเล่นเพื่อบวงสรวงดวงวิญญาณบรรพบุรุษและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ อีกทั้งยังมีกุศโลบายสำคัญคือ "การลอยเคราะห์"

เมื่อเสร็จสิ้นพิธีแห่แหนอันสนุกสนาน ผู้เล่นจะนำหน้ากากและชุดที่สวมใส่ไปทิ้งลงแม่น้ำหมัน เหมือนกับการฝากความทุกข์โศกและโรคภัยให้ลอยหายไปกับสายน้ำ เหลือไว้เพียงความบริสุทธิ์ใจเพื่อรอรับฟังเทศน์มหาชาติ เป็นการจบงานบุญอย่างสมบูรณ์แบบทั้งทางโลกและทางธรรม